José Iturbi

De temperamentvolle en onvoorspelbare, in Spanje geboren pianist en dirigent José Iturbi had een gevarieerde en vaak controversiële carrière. Als wonderkind uit Valencia gaf hij al op zevenjarige leeftijd pianorecitals en verdiende hij bij voor de familie door tot veertien uur per dag in een stomme bioscoop te spelen. Hij studeerde cum laude af aan het Conservatoire de Musique in Parijs en bekleedde op 24-jarige leeftijd Franz Liszts voormalige positie als hoofd van de pianofaculteit aan het Conservatorium van Genève. In 1928 maakte hij zijn debuut in Londen als concertpianist; een jaar later oogstte hij groot succes met Beethovens G-majeurconcert onder leiding van Leopold Stokowski in Philadelphia. Vanaf 1933 ging hij dirigeren, onder meer bij het Rochester Philharmonic, en dirigeerde hij in 1959 zijn eerste opera. Iturbi genoot een bijna popsterrenstatus (hij bekeerde zelfs tienerfans uit de jaren 50 tot klassieke muziek) en was de enige klassieke artiest van zijn tijd met twee gouden platen. In 1946 ontving hij een recordbedrag van $118.029 aan royalty's van RCA-Victor, vooral voor zijn opname van Chopins Polonaise in As-groot, die tegen 1974 twee miljoen exemplaren verkocht. Als snelheidsduivel reed hij roekeloos op motorfietsen en sportwagens en vloog hij in zijn eigen vliegtuig 'El Turia', waarmee hij tegen 1946 al 1500 vlieguren had gemaakt. Zijn vurige temperament leidde tot incidenten, zoals het verlaten van het podium in Cleveland omdat het publiek te luid hotdogs at, en het gooien van een stoel tijdens een optreden met het Philadelphia Orchestra na storing door een laat arriverende burgemeester. Hij weigerde op te treden met Benny Goodman en Rosemary Clooney, ironisch genoeg speelde hij in zijn filmcarrière zowel klassieke als populaire muziek, van boogie-woogie tot honky tonk. Na overtuigd te zijn door producer Boris Pasternak, speelde hij moeiteloos zichzelf in MGM-musicals zoals Anchors Aweigh (1945) en Three Daring Daughters (1948). Zijn zus Amparo Iturbi trad met hem op en speelde in drie van zijn films.